Người ta nói cũng đúng: “Núi sông đẹp thường nảy sinh ra nhân tài”, và hình như mảnh đất Quảng Ngãi – Bình Định (Nghĩa Bình cũ) là thế, bởi nơi đây đã sản sinh ra biết bao nhà thơ nổi tiếng: Tế Hanh, Thanh Thảo, Bích Khê, Nguyễn Vỹ (Quảng Ngãi), Hàn Mặc Tử, Yến Lan, Chế Lan Viên, Quách Tấn (Bình Định) và tôi có nghe nói hồi xưa “Ông Hoàng thơ tình” Xuân Diệu cũng có một thời gian theo cha mẹ vào mảnh đất này sinh sống, quả thật vùng “văn hóa Sa Huỳnh” và “đất võ” này xưa kia là một xứ thơ....
Hồi nhỏ dù chưa một lần đặt chân đến xứ sở này, nhưng tôi biết nơi đây có núi non và biển cả hòa quyện với nhau thật là đẹp đẽ và cũng chính những trái núi, con sông hữu tình kia là nguồn cảm hứng vô tận, nâng cánh cho những hồn thơ trong văn học hiện đại Việt Nam như Bích Khê, Yến Lan, Tế Hanh, Quách Tấn v.v.v. và đặc biệt hơn hết là Hàn Mặc Tử.
Với riêng Quảng Ngãi, nơi này tôi biết đẹp hơn nhiều nơi khác cũng là nhờ qua lời thơ mượt mà và mộc mạc của Tế Hanh:
“Làng tôi vốn làm nghề chài lưới.
Nước bao vây cách biển nửa ngày sông”
Rồi sau này lớn lên chút nữa, tôi đi vào Đại học, tôi có được nhiều bạn bè cùng trường, cùng khóa đã sinh ra và lớn lên ở Quảng Ngãi, Bình Định, trong số ấy có Nga Liên. Và cũng nhớ có “mối quan hệ này” mà tôi đã có nhiều lần được bạn bè rủ rê về thăm thú nơi đây và tôi đã yêu vùng đất có:
"Chim bay dọc biển đưa tin cá
Nhà ở liền sông, sát mái nhà...."
Ngày xưa trong trường đại học chúng tôi, Nga Liên chưa phải là cô sinh viên “Mười phân vẹn mười”, nhưng thật hiền lành và tốt bụng, cũng chỉ vậy, Nga Liên không khác hơn đức tính của nhiều sinh viên nữ đã có. Rồi năm tháng trôi qua, chúng tôi ra trường, mỗi người đi mỗi ngả, riêng Nga Liên, chị về sinh sống và làm việc tại VNPT Quảng Ngãi, quê hương của chị.
Bẵng đi một thời gian cũng thật lâu, bất ngờ một hôm tôi nhận được mail thăm hỏi sức khỏe và công việc từ Nga Liên. Trong “Bức mail đầu tiên” hôm ấy, Nga Liên tặng tôi bài thơ “Bất chợt” kèm theo câu nhắn gởi thật là khiêm nhường như vốn tính ngày xưa cô có: “Đây là bài thơ đầu tay của Nga Liên, mong anh nhận, đọc và nhận xét cho em nghe!”. Và tôi không biết có phải vì câu nhắn gởi ban đầu chân tình và mộc mạc đến độ vậy hay là vì thơ của Nga Liên quá hay mà bắt đầu “Từ ấy” tôi luôn trân trọng và quý nhiều bài thơ của Nga Liên biết đến nhường nào. Bài thơ “Bất chợt” tuy chỉ có 20 câu và 165 từ nhưng đã làm lòng tôi xao động thật nhiều:
“Em tình cờ, nhìn ô cửa nhà anh
Bất chợt nhận ra, nét quen mà lạ
Có bao giờ, giữa dòng đời hối hả
Anh dõi tìm em, để chợt lạ thành quen.
Như chiều qua, nghe phố chợt lên đèn
Giàn hoa giấy nhà ai bừng sắc tím
Mưa bụi nhòa, hương tóc em say lịm
Bất chợt bây giờ, khắc khoải nhớ ngày xưa.
Giọt ký ức nào, còn đọng lại sau mưa
Bất chợt vỡ, cho cầu vồng khoe sắc
Anh đến muộn, chiều cũng trôi nằng nặng
Phải hoàng hôn đã sưởi ấm lên thềm.
Em đi tìm, được câu hát chênh vênh
Không phải Hội Lim, chẳng là đò Bến Đục
Bất chợt gặp, áo ai vương khóm trúc
Đâu dám nhặt về, sợ…thao thức đêm thanh.
Sớm tinh khôi, sương còn đậu trên cành
Sao chợt anh đi, không cho em chờ đợi
Để quá nửa đời, lại cứ xa vời vợi
Anh trở về, bất chợt hóa thành…thơ./.”
Hiện nay Nga Liên đã làm nhiều bài thơ thật hay, tôi nghĩ, chị đã đến với thơ. Nhưng sau nhiều năm xa cách, tôi không biết Nga Liên bắt đầu làm thơ từ lúc nào? Có lẽ thơ đã thực sự bùng nổ, rồi nở rộ là từ lúc chị “Bất chợt” bắt đầu bằng bài thơ cùng tên. Đó cũng có thể là lúc trong tâm hồn chị bắt đầu xao xuyến, biết cảm nhận mọi điều, biết trân trọng tình yêu chị đang có. Tôi nghĩ đó cũng là lẽ thường tình trong một đời người con gái, đã đến lúc hết nông nổi, đã trưởng thành sau 5 năm ngồi trên giảng đường Đại học và cũng vừa đầy đủ sự chín chắn để cảm nhận mọi điều trong cuộc sống quanh ta. Cũng như chị đã bắt đầu biết yêu người, yêu trăng, hoa, tuyết, nguyệt một cách rõ nét hơn.
Sau này tôi tinh cờ đọc được nhiều bài thơ của Nga Liên đăng đàn trên một vài tờ báo, trên những tập san của “Hội những người yêu thơ” Quảng Ngãi hay ở những bài thơ chị post lên trang Blog hay Face cá nhân của mình. Tôi nghĩ, Nga Liên thật là có bút lực, nhưng chị làm thơ trước hết là để vui là chính và sau rồi như muốn ai đó cùng chị chia sẻ nỗi khát vọng thiết tha cho cái đẹp, cái vĩnh cửu cùng với nỗi trăn trở của tình yêu, của cuộc sống quanh đây. Theo tôi có thể bài thơ “Bất chợt” là bản dạo đàn mở đầu cho cuộc hòa nhạc đương sắp sửa mà chị là người nhạc trưởng cho live show của chính mình...
Tôi biết trước đây khi còn học ở bậc phổ thông, Nga Liên từng là học sinh giỏi văn của trường Trần Quốc Tuấn – Thành phố Quảng Ngãi. Nhưng sau khi đọc nhiều bài thơ của Nga Liên, tôi thấy chị làm thơ thường không gò bó trong âm luật, thi luật của thơ này hay thể thơ khác mà chị làm thơ bằng cảm xúc với một lối riêng của mình cùng một “bộ chữ” rất rõ Việt, mộc mạc và giản dị, rồi khi đọc lên nghe như có nhạc Việt trong thơ.
Thế nhưng có người khi đọc thơ chị, rồi nói với tôi rằng, Nga Liên lãng mạn quá!. Còn riêng tôi, lại nghĩ khác hơn, thơ Nga Liên như chính chị vậy, như lúc tuổi hoa niên học đại học, chị thật đằm thắm, chị chân thành với chính mình và bạn bè. Còn hiện tại, chị mộc mạc với khát vọng yêu thương, với phút thăng hoa, cũng như với lúc khi sảng khoái, từ nội tâm mà ra, chị đã vô tình cảm nhận được sự giao thoa của vũ trụ và tâm linh. Và nhiều bài thơ của Nga Liên cũng bắt nguồn từ đó.
Đọc thơ Nga Liên chắc ai cũng thấy sự mộng mơ của chị luôn vươn tới một cái ngưỡng, chính là lúc cái đẹp khi đã thực sự ngự trị trong tình yêu, trong cuộc sống và nhân gian, như bài thơ “Biển chiều” là một ví dụ. Biển chiều chẳng phải là cái đẹp của cuộc sống này ư?. Thơ xưa hay thiên về phong, hoa, tuyết, nguyệt, nay tôi đọc thơ của Nga Liên cũng vậy, nhưng lối nghĩ để có một thể hiện mới và lối cảm để cho một lối viết hay của chị, khác rất nhiều so với nhiều nhà thơ trẻ hiện nay
“Biển chiều.
gió lại dỗi ai
mà rủ nắng trốn tìm trong từng con sóng vỗ
một gióng chuông ngân
chạm mấy tầng tháp cổ
lang thang hoài, ta chẳng nhận ra ta
Biển chiều.
mây rơi xuống la đà
có chọn biển sau nửa đời rong ruổi
chỉ mỗi đá cứ trèo lên đuổi núi
cát lặng yên cho sóng vuốt ve bờ”
Tôi nghĩ đó là những vần thơ không phải được Nga Liên viết trong hoàn cảnh như “Bất chợt” mà câu tứ ấy chị đã phải góp nhặt, rồi mang về nuôi dưỡng, ấp ủ thật lâu bằng từng làn gió và giọt nắng, bằng từng con sóng nhỏ lăn tăn và ân tình của mảnh đất thân thương Quảng Ngãi, nơi đã nuôi chị lớn lên thành người. Phải nói đọc thơ “Biển chiều” của Nga Liên, tôi như bị mê hoặc, bị chị rủ rê về với biển vào ngày trăng tròn, rồi trăng khuyết và chị cho tôi hít hà cái vị mặn của biển và nhìn sóng vỗ, rồi lòng sao bỗng cứ y như chị:
“Biển chiều
day dứt một câu thơ,
gửi một nửa cất vào ngày gió lặng,
nửa còn lại xin vùi nơi sâu thẳm,
trầm tích ngàn năm, chát mặn một đời”.
trầm tích ngàn năm, chát mặn một đời”.
Đọc “Biển chiều” của Nga Liên làm tôi nhớ lại, biển quê hương chị đã đẹp từ lâu, xa xưa lắm như lời kể của thi sĩ bạc mệnh Hàn Mạc Tử trong chuyến đi chơi mùa trăng ở biển với chị của nhà thơ: “Này chị đố em nhé, trăng mọc dưới nước hay mọc trên trời, và chúng ta đi thuyền trên trời hay dưới nước? Tôi ngước mắt ngó lên trời rồi ngó xuống nước, cười đáp lại: Cả và hai chị ạ”. Ôi biển và sóng trong con mắt của người làm thơ lại đẹp quá làm sao!
Nếu trong “Biển chiều” Nga Liên đắm mình với vẻ đẹp ở cõi thơ, mây, sóng, nước rồi khắc khoải nơi sâu thẳm“trầm tích ngàn năm, chát mặn một đời” thì bài thơ “Chỉ có hai màu” lại khác. Ở đây một thế giới mà vũ trụ, con người, tình cảm riêng tư chị tự nhận ra:
"Em chợt nhận ra có hai màu rất thật
Một của riêng ta
Một của thế gian này./."
Vậy có thể nói đọc thơ của Nga Liên nhiều câu tứ diễn đạt cảnh và vật chị đã chạm đến được vẻ đẹp tuyệt đối. Còn về thân phận, chị mượn dòng Sông Ngân, cầu Ô Thước để nói về một niềm trăn trở khi vũ trụ hằng thường vẫn vần xoay mà đời người đang còn đó “Giữa đời thường nhiều lắm những gian nan”. Với Nga Liên vũ trụ hay ngay cả tình yêu và hạnh phúc của chị đang có đều là Thánh Chúa, còn riêng mình, chị chỉ là con chiên. Chị yêu cái cảnh thực ngoài đời hơn mộng mị, dù rằng nhiều khi nhìn cảnh trong thơ có vẻ mộng mơ hơn, ảo hơn. Còn cuộc sống, Nga Liên bao giờ cũng cần mọi điều phải thật, con người thật và triết lý nhân sinh quan phải thực tiễn với con người hơn. Tôi đã đọc nhiều bài thơ của nhiều nhà thơ, nhưng sao tôi vẫn cứ yêu cái: “Chỉ có hai màu” của chị:
“Em đố anh về màu của nắng
Mấy cọng vàng khô trải rợp mái nhà
Lại hỏi anh về màu hôm qua
Bông cúc tím bồi hồi cho hạnh phúc
Góc phố cũ nhuốm màu rêu ẩn ức
Gạn thời gian để tìm lại chính mình
Qua đêm dài lại rạng ánh bình minh
Bên khung cửa tóc em cài hoa nắng
Trưa tháng sáu bồng bềnh mây trắng
Vạt áo bay bừng sáng cuối con đường
Ta đi tìm những mảnh yêu thương
Đem lắp ghép vào bộn bề cuộc sống
Để mai thấy sáng lên màu hy vọng
Giữa đời thường nhiều lắm những gian nan
Em lại hỏi về màu thời gian
Không gian xám chìm sâu màu của đá
Đừng vội vã bởi bao điều mới lạ
Kẻo sớm mai, tia nắng cũng cũ rồi
Em mải tìm màu sao đổi ngôi
Khao khát sáng được mảnh trời riêng ấy
Sông Ngân chảy muôn đời vẫn vậy
Dải lụa mềm ngăn Ô Thước làm đôi
Mảnh trăng cuối rừng le lói sáng đơn côi
Triệu vì sao vẫn không thể nào che khuất
Em chợt nhận ra có hai màu rất thật
Một của riêng ta
Một của thế gian này./.”
Thế nhưng trong bài thơ này, có người nói với tôi rằng thật “khó hiểu” ở khổ thơ:
“Sông Ngân chảy muôn đời vẫn vậy
Dải lụa mềm ngăn Ô Thước làm đôi
Mảnh trăng cuối rừng le lói sáng đơn côi
Triệu vì sao vẫn không thể nào che khuất”
Điều này cũng đúng khi ai đó đem đi phân tích hay giảng giải theo kiểu nhà trường bằng lối duy lý thiển cận mà đây còn phải bằng trực quan, bằng sự hòa nhập vào cái thần của thơ. Sông Ngân, cầu Ô Thước hay gió bụi đường đời Ngưu Lang Chúc Nữ có thương, có nhớ với trăng, với sao, cũng chẳng cần chi tách bạch. Tôi nghĩ cứ cảm nhận nỗi trăn trở trong tiếng thơ từ đầu đến cuối bài thơ là đủ rồi.
Trong thơ cận đại và hiện đại của chúng ta có nhiều khổ thơ, nhiều bài thơ thuộc dạng “khó hiểu”, vậy mà rất hay, rất gợi nghĩ, gợi cảm như vậy, tôi không thể kể hết ra đây được. Nhưng nhắc đến điều này, tôi nhớ đến nhà thơ thuộc trường phái trừu tượng nổi tiếng người Pháp- Étienne Mallarmé, ông làm thơ chú trọng nhạc điệu của ngôn từ hơn là ý nghĩa của ngôn từ hoặc như câu thơ: “Giải Ngân Hà biến theo cầu Ô Thước” (Ở Đây Thôn Vỹ Dạ) của Hàn Mặc Tử cũng là câu “khó hiểu” trong thơ ca Việt Nam.
Nói về mảng thơ tình Nga Liên, chị làm rất ít. Nhưng bài nào cũng thật ý vị như tô thêm nét đẹp cho vườn thơ.....
Ai mà không có hơn một lần yêu dù rằng người ấy không đi đây đi đó. Đã yêu thì ai không một lần dang dở, huống chi như Nga Liên là một người đa cảm (chắc là có). Tôi nghĩ, thơ của nhiều người cũng phát nguồn ở sự đời ít tránh khỏi, khi gặp cảnh, gặp người thực ra quen mà lạ hoặc người quen lâu rồi nhưng cũng chỉ biết sơ sơ, rồi ào ra cảm xúc đến xao lòng.....
“Ngày gặp anh
em ám ảnh một chiều cuối hạ
Phố lên đèn
tất bật, lại chật thêm
Mà nè, “có trách chi những phút xao lòng. Ai cũng có một thời để yêu và một thời để nhớ. Ai cũng có những phút giây ngoài chồng ngoài vợ” của Thuận Hữu đã cắt nghĩa đầy đủ cho hồn thơ Nga Liên trong bài “Giải thoát”. Tôi nghĩ cái hay bài thơ này là ở chổ tác giả muốn lý giải rằng “Giải thoát” là chuyện chẳng bao giờ được dù ai đó trẻ trung hay luống tuổi, dù đã đi qua sự chờ đợi và khát khao. Nhưng những phút xao lòng là có thể sẽ tìm đến với bất kỳ ai. Uhm, cũng thật vậy mà không nên trách!?. Bởi những phút xao lòng nào có tội gì đâu, dù tình xưa có sâu đậm đến dường nào và kỷ niệm còn đó, “Giải thoát” ơi....:
“Năm tháng bên nhau
anh cho em can đảm
nhận ra mình qua vũ khúc đêm mưa
ám ảnh
sắc khói vàng thưa, len trong từng kẽ lá”
Tình yêu là vậy, khi bừng thức, lòng người mọi thứ vẫn chưa khô và rồi ai cũng không muốn cho khô, muốn để đó như là gia vị, cho lòng có chút bâng khuâng, cho con tim có đôi điều bối rối. ....Đúng vậy, vì cuộc sống quá nhọc nhằn nay lại như đời vui hơn, dù biết sẽ dằn vặt vì có lỗi. ......Chẳng có gì đâu, chẳng có gì, ai cũng một lần như thế đó, xao lòng ơi....
“Thôi
em đành đánh đổi
nỗi ám ảnh và thơ
bởi bây giờ
chưa có lời giải thoát./.”
Tóm lại “Giải thoát” là một bài thơ qua hay, tôi nghĩ hay ở chổ tác giả như khẳng định "xao lòng" vẫn "chưa có lời giải thoát", như món nợ, như gia vị đời người cần có.
Tôi là người không biết làm thơ, trên đây là một vài bài thơ của Nga Liên mà tôi có đôi lời mạo muội theo cảm xúc của riêng mình. Mà không chỉ Nga Liên, sẽ có nhiều người bạn khác trên Face, trên Blog, tôi cũng có những cảm nhận. Đúng hay sai đó cũng là lẽ thường tình, nhưng hãy cho tôi xin mình là Tử Kỳ để cảm ơn những Bá Nha ngày nay, dù các bạn không gảy đàn cho tôi nghe như Nha tiên sinh ngày trước, mà thay đó là những cảm xúc, những vần thơ. Cảm ơn tất cả những nhịp cầu tri âm, cảm ơn tiếng thơ của các bạn là tri âm đối lưu từ hai phía, gặp nhau đây (mạng ảo) từ hai chiều, dù cũng có đôi điều chật hẹp.....
Nhân đây, tôi xin mượn hai câu thơ viết bằng tiếng Nôm từ thời Lê đã nói về Chung Tử Kỳ và Bá Nha để kết thúc bài viết này:
"Hai kẻ bạn tri âm
Vui thay một khúc cầm"
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét