CANH BẦU NẤU VỚI CÁ TRÊ!

Trước đây, khi chỉ mới là sinh viên, nhưng tôi và một vài người bạn học cùng trường Đại học đã xâm nhập vào làng báo Việt Nam khá sớm. Cách làm quen ban đầu với báo chí, tôi thường viết về những món ăn truyền thống của quê tôi như: “Mít non nấu với cá chuồn”, “Mì Quảng”, “Bánh Bèo”, “Cơm gà Tam Kỳ” và đã được đăng đàn trên các “Tạp chí Áo Trắng”, “Mỹ thuật ngày nay” hay “Kiến thức ngày nay” v.v.v. Tôi nghĩ, có thể đây là một cách chọn “khôn ngoan” cho “chiến lược” tiếp cận với báo chí, bởi những món ăn này hầu như đã thấm vào máu thịt tôi từ thuở ấu thơ nên dù gì cũng có sự dễ dàng hơn những đề tài khác.

Đến cuối năm 1993, tôi vào Sài Gòn sinh sống làm ăn và vốn liếng để giới thiệu những món ăn dân dã của miền Trung như đã cạn. Còn thực tế của cuộc sống hàng ngày, tôi phải đối diện với những món ăn không hợp khẩu vị chút nào của người dân bản địa. Thức ăn miền Nam, món ăn nào cũng có vị ngọt, đến nước mắm chấm cũng không được “Zin”, đậm chất đường và chanh, cộng thêm….nước lã. Còn tị dụ như canh chua (?), hình như loại nào cũng đều “ngào ngạt” của tập hợp đường và me. Phải nói đến một thời gian thật dài, những người miền Trung như tôi mới bắt đầu có cảm giác “quen quen” với cách ẩm thực của người miền Nam.

Tuyệt nhiên riêng món “Canh bầu nấu với cá trê” của miền Nam thật lạ, đã cuốn hút tôi ngay “Từ cái thuởu ban đầu lưu luyến ấy” . Lạ và ngon!. Bởi ở miền Trung quê tôi, bầu nấu với tôm đồng được rất nhiều người ưa thích, hơn thế nữa tôi rất quen với hương vị tuyệt hảo này! Ẩm thực là vốn văn hóa lâu đời của từng miền rất khó thay đổi, nhưng tôi đã thích và đã chuộng món “Canh bầu nấu với cá Trê” theo cách nấu của người miền Nam.

Trong các lần trở về thăm quê hương Miền Trung, mỗi khi tôi đến nhà người quen thân thiết, cùng chung vui nấu một bữa cơm thân mật, tôi thường trổ tài “Yan Can Cook” bằng món “Canh bầu nấu với Cá trê” mà tôi rất thích ở miền Nam. Những lần ấy, có người tròn mắt nhìn tôi bảo:  “Bầu mà  mi đem nấu với Cá trê, tanh lắm, lồm răng ăn được !?”.

Vậy mà tôi vẫn cố trổ tài nấu món canh này và đọc cho người ta nghe hai câu ca dao như thể cho họ biết điều chưa đúng của món “Canh bầu nấu cá Trê”:

“Canh bầu nấu lộn cá trê

Anh đi làm rể, anh mê canh bầu”

Hay:

“Râu tôm nấu với ruột bầu

Chồng chan vợ húp gật đầu khen ngon”

Đó là những câu ca dao của bao đời nay nhưng không biết xuất phát từ đâu? Nhưng khi đọc, hình ảnh Cá trê và trái bầu lại hiện về thật giản dị, mộc mạt như làng quê lúa nước Việt Nam, như tình thủy chung, như hạnh phúc vuông tròn vốn là truyền thống trong mái ấm gia đình Việt.

Bầu – Tên khoa học có ở nhà “bác Gô Gồ”: Lagernaria siceraria (Molina) Standl, Theo đó cây bầu có nguồn gốc Châu Phi và Ấn Độ, ngày nay được trồng rộng rãi ở các nước vùng nhiệt đới và á nhiệt đới trên thế giới. nhưng thực tế có bao nhiêu loại bầu?. Chúng ta có thể kể những loại bầu sau : Bầu trắng, Bầu thước, Bầu sao, Bầu thúng hay bầu nậm…. .

Còn trái bầu? Với người Việt Nam thật là hữu ích, trái non đem luộc chấm chao là số dách với mọi người, hoặc đem thái nhỏ để nấu canh hay xào. Rồi có ở nhiều vùng miền như Sa Thày (Kon Tum), bầu người ta còn đem phơi khô để nấu thành món ăn đặc sản đãi khách trong những ngày Tết. Bầu là loại trái mọc trên thân dây leo. Ở Miền trung, người ta thường gieo hạt vào khoảng tháng 11, 12. Còn ở Miền nam bầu được trồng quanh năm, mùa nắng cho trái nhiều hơn mùa mưa. Bầu là loại cây dễ trồng, không cần bón phân chỉ cần tưới nước nhiều và bón thêm dưới gốc một mớ rơm, trấu mục v.v.v. Trái bầu phát triển 10 – 12 ngày sau khi trổ hoa là có thể thu hoạch để ăn. Cắt trái để ăn khi vỏ còn mềm, trái thon dài, hạt bên trong vừa tượng là ngon, không nên để trái già.

Bà con miền Trung quê tôi thường bắt giàn cho dây bầu leo lên. Họ chỉ cần lấy nhánh tre ngoài vườn, mớ đọt chà thả qua là dây bầu cứ vươn ra thỏa thích. Giàn bầu vừa che bóng mát vừa tạo nên cảnh quan nông thôn quê tôi thơ mộng. Ở quê tôi trong mùa trời nắng gắt, ai đó đi đường tạt vào, được chủ mời uống ngụm nước, ngồi hóng mát dưới giàn bầu hít thở không khí trong lành thì vô cùng dễ chịu.

Còn cá trê ? Tên khoa học là Clariidae. Loài cá này có nhiều họ, nhiều nhánh, nhưng tất cả đều sống ờ nước ngọt .Cũng phải nói có nhiều loại cá trê như cá trê vàng, cá trê trắng, cá trê dừa, cá trê năng v.v.v

"Canh bầu nấu cá Trê" rất đặt biệt lại thơm lừng hơn nấu những thứ khác vì sợi bầu rất xanh và nước trong veo. Mọi thứ đã sẳn sàng chúng ta cùng thử nấu thật dể dàng như “Yan Can Cook :

Cá trê được làm sạch bằng nước muối hay với tro bếp, nếu không có thể cùng nước trà với chanh để rửa cá. Nhớ móc bỏ cục “máu tanh” ở hai bên mang cá ra trước khi cho cá vào nước sôi để luộc. Khi nước sôi, để lửa lớn cho đến khi nào thấy da cá nứt, hình dáng cá hơi cong là đã chín. Vớt cá ra cho vào một tí nước mắm, tiêu, ít lá hành xắt nhuyễn để cá dậy mùi thơm.

Bầu gọt vỏ và xắt sợi đã để sẵn, cho tiếp Bầu vào nấu. Khi nhìn thấy bầu gần chín, cho liền đĩa cá trở lại nồi, chờ nước vừa sôi lên lại là xong! Nhớ nấu món canh này, tuyệt đối không nên dậy vung và phải vớt bột để nước trong và cọng bầu xanh. Xong xuôi, cá được vớt ra riêng, đặt nguyên khúc trên đĩa chấm với nước mắm gừng là…..hết biết! 

Còn một cách bạn nấu như kiểu nấu canh cá lóc ở Miền trung. Đó là  sau khi cá Trê được làm sạch rồi bỏ vào nước sôi luột chín. Nước dùng để nấu canh, còn cá được “tao” lấy sạch xương và ướp với hành tỏi và một ít nước mắm, knor trong vòng 10 phút. Xong bắc chảo lên xào cá đã ướp sẽ nghe thơm ngát, rồi cho vào nồi canh bầu khi vừa sôi. 

Đây là món ăn Việt có bản sắc riêng, rất độc đáo, rất đáng tự hào, nhiều chất, nhiều vị, vừa ngon và có lợi cho sức khỏe. Chần chừ gì nữa, không có món ăn gì dễ dàng làm như nấu canh hoặc luột, bạn hãy tự tay mình làm đi, rồi sẽ thấy sau một ngày làm việc vất vả, trong bửa ăn mình có một tô canh nóng “Bầu nấu với cá trê” thơm mùi ngò hành bưng lên. Canh nóng bạn ăn mồ hôi như vã ra, rồi sẽ thấy bao mệt nhọc cũng tan nhanh như khói.  

Riêng ở nhà tôi, những bửa ăn thường ngày có cơm nấu bằng gạo thơm, nếu trên bàn còn có "canh bầu với cá Trê" thì dù có tiếng là người ăn ít, nhưng Vợ tôi có khi xới đến ba bốn chén lúc nào chẳng hay!.